के हो असाइलम र रेफ्युजी ?

 Asylum (असाइलम):

जब कुनै व्यक्तिलाई आफ्नो देशमा युद्ध, हिंसा, राजनीतिक दबाब, जातीय वा धार्मिक उत्पीडन जस्ता कारणले सुरक्षित नहुने डर हुन्छ, तब उसले अर्को देशमा गएर सुरक्षा माग्ने प्रक्रियालाई असाइलम (Asylum) भनिन्छ। यस्तो अवस्थामा व्यक्ति आफ्नो देश छोडेर अर्को देशमा पुगेर “मलाई मेरो देशमा खतरा छ, त्यसैले यहाँ बस्न सुरक्षा दिनुहोस्” भनेर आवेदन दिन्छ। जबसम्म सम्बन्धित देशले उसको आवेदनको निर्णय गर्दैन, तबसम्म त्यो व्यक्ति असाइलम सिकर (Asylum Seeker) अर्थात् शरण खोज्ने व्यक्ति मानिन्छ।

Refugee (रेफ्युजी / शरणार्थी):
जब कुनै व्यक्तिले असाइलम मागेर आवेदन दिएपछि सम्बन्धित देशको सरकारले उसको अवस्थालाई स्वीकार गरी आधिकारिक रूपमा सुरक्षा प्रदान गर्छ, तब उसलाई Refugee (शरणार्थी) भनिन्छ। शरणार्थी भनेको आफ्नो देशमा जाति, धर्म, राष्ट्रियता वा राजनीतिक विचारका कारण उत्पीडनको डरले देश छोडेर अर्को देशमा गएर सुरक्षा प्राप्त गरेको व्यक्ति हो। सरल रूपमा भन्नुपर्दा, असाइलम सिकर भनेको सुरक्षा मागेर आवेदन दिएको तर निर्णय नआएको व्यक्ति हो भने रेफ्युजी भनेको असाइलम स्वीकृत भइसकेको व्यक्ति हो।

नेपाली आवेदकहरूले फ्रान्समा मुख्य रूपमा तीन प्रकारको अन्तर्राष्ट्रिय संरक्षण माग्न सक्छन्:

नेपाली आवेदकहरूले फ्रान्समा असाइलम माग्ने वास्तविक कारण (real cause) यो हो: आफ्नो देश वा त्यसको नियन्त्रण भएको क्षेत्रमा जाति, धर्म, राष्ट्रियता, राजनीतिक विचार, वा खास सामाजिक समूह (जस्तै महिला, LGBT+, दलित, अल्पसंख्यक धर्मी) को सदस्य भएको नै कारण गएर जान जोखिम, यातना, अमानवीय व्यवहार, या जीवन‑निर्वाहको ठूलो खतरो भोगेको वा भोग्ने खतरो छ भनेर प्रमाणित गर्नुपर्छ। यो केवल आर्थिक कारण वा साधारण जीवन सुधार भन्दा बढी “serious harm” भएको अवस्था हुनुपर्छ, जसलाई अन्तर्राष्ट्रिय शरणार्थी कानून (जिनेभा सम्झौता) र फ्रान्सको CEsDA ले persecution मान्छ।

फ्रान्समा नेपाली आवेदकहरूले लिन सक्ने संरक्षणका प्रकार (categories)

नेपालीहरूले फ्रान्समा मुख्य रूपमा निम्न तीन प्रकारको अन्तर्राष्ट्रिय संरक्षण माग्न सक्छन्:

1. Statut de réfugié (शरणार्थीको स्थिति / Refugee status)

• यो सबैभन्दा बलियो र लामो‑समयको संरक्षण हो।
• आवेदकले आफ्नो देशमा well‑founded fear of persecution प्रमाणित गर्नुपर्छ, जसमा जाति, धर्म, राजनीतिक विचार, वा खास सामाजिक समूहको सदस्यता (जस्तै महिला, LGBT+, दलित, अल्पसंख्यक धर्मी) भएको नै कारण गएर जान जोखिम छ भनेर देखाउँछ।
• यस प्राप्त भएमा १०‑वर्षको carte de résident (स्वतः नवीकरण योग्य) दिइन्छ।

2. Protection subsidiaire (सहायक संरक्षण / Subsidiary protection)

• यो तब दिन्छ जब refugee status को पूर्ण मापदण्ड पूरा नभए पनि आफ्नो देश फर्कँदा serious harm को जोखिम छ भने।
• यो युद्ध, सशस्त्र द्वन्द्व, torture, अमानवीय व्यवहार, वा मृत्युदण्डको जोखिम जस्ता अवस्थामा लागू हुन्छ।
• यस प्राप्त भएमा ४‑वर्षको titre de séjour दिइन्छ।

3. Protection temporaire (अस्थायी संरक्षण / Temporary protection)

• यो EU‑स्तरको विशेष emergency मामलामा मात्र लागू हुन्छ, जब ठूलो संख्यामा मानिसहरू एउटै देश वा क्षेत्रबाट बाहिर निस्केका छन् (जस्तै युक्रेन युद्धबाट प्रभावित नागरिकहरूका लागि)।
• नेपालीहरू अहिलेको अवस्थामा यो प्रकार सामान्यतया लागू गर्न सक्दैनन्, किनभने यो group‑आधारित mass‑influx regime छ र नेपाली कम्युनिटीको लागि यो खुला छैन।

फ्रान्समा महिलाको लागि female discrimination (जेन्डर‑आधारित harm) लाई असाइलमको आधार बनाउन सकिँछ

फ्रान्समा महिलाको उपर भएको जेन्डर‑आधारित उत्पीडन, घरेलु हिंसा, यौन हिंसा, बाल विवाह, जबरन विवाह, वा “केवल महिला” भएको नै कारण गएर जान जोखिम लाई असाइलमको ठोस आधार मानिन सक्छ, तर यो केवल “साधारण भेदभाव” भन्दा बढी serious harm को रूपमा साबित गर्नुपर्छ। यसलाई फ्रान्स र यूरोप दुवैले “membership of a particular social group” (खास सामाजिक समूह) को रूपमा हेर्छ, जसमा महिला आफ्नै एक social group मानिन्छ।

Press enter or click to view image in full size

नेपाली महिलाहरूका लागि यस्ता अवस्थाहरू आउन सक्छन्:

• बाल विवाह, जबरन विवाह, घरेलु हिंसा, यौन दुर्व्यवहार, वा “परिवारको इज्जत/जाति‑प्रथा” को नाममा यौन हिंसा भएको र आफ्नो देशको राज्य (प्रहरी, अदालत, वा प्राधिकरण) ले तपाईंलाई रक्षा दिन असमर्थ वा अस्वीकारी छ भने।
• शिक्षित हुनु, काम गर्नु, अलग्गै बस्नु, वा आफ्नो जीवन चयन गर्नु जस्ता “साधारण अधिकार” लाई समाज/परिवारले रोक्न जबरजस्ती विवाह, जुलुस, वा हत्याको धम्की दिएको।

यो female‑discrimination‑आधारित claim लाई फ्रान्समा refugee status वा protection subsidiaire को रूपमा पनि लिन सकिन्छ, यदि:

• तपाईंले घटना, हिंसाको प्रकार, perpetrator (पति, परिवार, जाति‑मुखिया, गाउँदेवता इत्यादि), र state ले तपाईंलाई रक्षा दिन नसकेको वा नचाहेको प्रमाण विस्तारमा देखाउनुभयो भने।
• तपाईंको कथा चिकित्सा रिपोर्ट, NGO लेटर, गवाही, वा अन्य दस्तुरहरूले समर्थित छ भने।

यसरी महिलाको लागि जेन्डर‑आधारित harm लाई फ्रान्समा नेपाली आवेदकहरूले statut de réfugié वा protection subsidiaire को आधारमा पनि असाइलम दावी गर्न सक्छन्; तर यसलाई सामान्य भेदभाव भन्दा बढी गम्भीर र ठोस जोखिमको रूपमा प्रमाणित गर्नुपर्छ।

फ्रान्समा शरण लिने मुख्य चरणहरू (Procédure normale pour demander l’asile en France)

१. पहिलो चरण: SPADA मा सम्पर्क गर्नुहोस् फ्रान्स पुगेपछि पहिले SPADA (Structure de Premier Accueil des Demandeurs d’Asile) नामक संस्था/एसोसिएसनमा जानुहोस्। यो संस्थाले तपाईंलाई शरण प्रक्रियाको जानकारी दिन्छ, तपाईंको विवरण र फोटो लिन्छ, अनलाइन प्रि-रजिस्ट्रेसन (pré-enregistrement) गर्छ र GUDA मा अपोइन्टमेन्ट (रendez-vous) दिन्छ।

• SPADA ले तपाईंको फोटो लिन्छ, व्यक्तिगत विवरण राख्छ र फाइल GUDA मा पठाउँछ।
• यो विभिन्न शहरहरूमा हुन्छ (जस्तै Paris, Lyon, Marseille आदि) — क्षेत्र अनुसार फरक एसोसिएसन (France Terre d’Asile, Coallia आदि) ले सञ्चालन गर्छ।
• अपोइन्टमेन्ट सामान्यतया ३ दिनभित्र (अधिकतम १० दिनसम्म) हुन्छ। यदि miss गर्नुभयो भने नयाँ SPADA जानुपर्छ। → यो चरण अनिवार्य छ (अधिकांश स्रोतहरूले यो पहिलो कदम मान्छन्)।

२. दोस्रो चरण: GUDA मा अपोइन्टमेन्ट GUDA (Guichet Unique de Demande d’Asile) मा गएपछि (prefecture + OFII को संयुक्त डेस्क):

• Préfecture ले तपाईंको शरण आवेदन दर्ता (enregistrement) गर्छ।
• OFII ले तपाईंको आवश्यकता मूल्यांकन गर्छ (आवास/CADA, ADA भत्ता, vulnerability जाँच)।
• फिंगरप्रिन्ट (१० औंला) लिइन्छ — Dublin Regulation जाँचका लागि (यदि अर्को EU देश जिम्मेवार छ भने फिर्ता पठाइन्छ)।
• यहाँबाट attestation de demande d’asile (शरण खोज्ने प्रमाणपत्र) जारी हुन्छ — यो १ महिनाको हुन्छ (पछि renew गर्न सकिन्छ, सामान्य प्रक्रियामा १० महिना, accelerated मा ६ महिना)।
• GUDA ले OFPRA को लागि फारम पनि दिन्छ। → यो चरणपछि तपाईं आधिकारिक asylum seeker बन्नुहुन्छ र material reception conditions (आवास, भत्ता) को लागि योग्य हुनुहुन्छ।

३. तेस्रो चरण: OFPRA मा आवेदन पेस गर्ने GUDA बाट attestation पाएको २१ दिनभित्र OFPRA (Office Français de Protection des Réfugiés et Apatrides) मा फारम भरेर पठाउनुपर्छ (registered mail वा हातले)।

• फारम फ्रेन्च भाषामा नै भर्नुपर्छ (नेपालीमा उपलब्ध छैन)।
• आफ्नो récit / asylum story विस्तृत रूपमा लेख्नुपर्छ (persecution का कारणहरू, घटनाहरू, प्रमाणहरू सहित)। SPADA ले अनुवाद/सहयोग गर्न सक्छ।
• २ हालका फोटो, attestation को copy, passport (यदि छ भने) र अन्य प्रमाणहरू संलग्न गर्नुपर्छ।
• OFPRA ले interview गर्छ (अनुवादक उपलब्ध हुन्छ — नेपाली यदि उपलब्ध छ भने छान्न सकिन्छ)। यो interview निर्णायक हुन्छ। → OFPRA ले सामान्य प्रक्रियामा ६ महिनाभित्र निर्णय दिनुपर्छ (delayed भए जानकारी दिन्छ)।

४. चौथो चरण: निर्णय र अपील

• OFPRA ले निर्णय गर्छ:
• Statut de réfugié (refugee status) → १० वर्षको carte de résident।
• Protection subsidiaire (subsidiary protection) → ४ वर्षको carte।
• अस्वीकार (rejet)।
• अस्वीकार भएमा १ महिनाभित्रCNDA (Cour Nationale du Droit d’Asile) मा अपील गर्न सकिन्छ (सस्पेन्सिभ अपील — निर्णय नहुँदासम्म asylum seeker rights कायम रहन्छ)।
• CNDA ले निर्णय गर्छ (केही महिनादेखि १-२ वर्षसम्म लाग्न सक्छ)। → यदि CNDA ले पनि अस्वीकार गरेमा, सामान्यतया फ्रान्स छोड्नुपर्छ (deportation risk)।

उपयोगी लिङ्कहरू (Useful links)

• OFPRA आधिकारिक साइट: https://www.ofpra.gouv.fr/en/applying-asylum
• UNHCR France: https://help.unhcr.org/france/en/demander-lasile-en-france
• GISTI (विस्तृत जानकारी): https://www.gisti.org